Opinie: meerwaardebelasting dreigt te verzanden in juridische chaos
Koen Van Duyse waarschuwt minister van Financiën Jan Jambon voor een Nederlands scenario bij de meerwaardebelasting, waar een forfaitaire heffing als onteigening werd beschouwd.

De discussie over de meerwaardebelasting blijft de gemoederen beroeren in politiek Brussel. In een bijdrage met de titel ‘Het surrealisme van de meerwaardebelasting: van sterke schouders naar lemen voeten’ richt Koen Van Duyse zich rechtstreeks tot minister van Financiën Jan Jambon. Zijn boodschap is duidelijk: vermijd het Nederlandse scenario, waarbij een forfaitaire rendementsbelasting door de rechter als een verboden onteigening werd beschouwd.
De waarschuwing komt op een moment dat de fiscale hervorming in België volop in de actualiteit staat. De meerwaardebelasting, bedoeld om wie veel vermogen bezit zwaarder te laten bijdragen, botst op fundamentele vragen over eigendomsrecht en rechtszekerheid. Van Duyse wijst erop dat een slecht uitgewerkte heffing niet alleen juridisch kwetsbaar is, maar ook het draagvlak bij het publiek kan ondermijnen.
Het Nederlandse voorbeeld als spiegel
In Nederland werd de zogenoemde forfaitaire rendementsbelasting jarenlang toegepast op spaargeld en beleggingen. Daarbij werd niet gekeken naar de werkelijke opbrengst, maar naar een verondersteld rendement dat de overheid zelf vastlegde. Verschillende rechters oordeelden uiteindelijk dat deze aanpak in strijd was met het eigendomsrecht en het recht op een eerlijk proces. De staat moest miljarden euro’s terugbetalen en het hele stelsel werd op de schop gegooid.
Die affaire heeft in Nederland niet alleen een gat in de begroting geslagen, maar ook het vertrouwen in de fiscus ernstig geschaad. Van Duyse ziet daarin een duidelijke les voor België. Als een overheid een heffing invoert op basis van veronderstellingen in plaats van werkelijke cijfers, creëert ze een rechtsonzekerheid die vroeg of laat voor de rechter wordt uitgevochten. De uitspraak dat een forfaitaire heffing neerkomt op een verboden onteigening, is daarbij het meest ontnuchterende signaal.
Van sterke schouders naar lemen voeten
De titel van de bijdrage vat de kern treffend samen. Het idee dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen, klinkt sympathiek en politiek aantrekkelijk. Maar zodra de uitvoering niet waterdicht is, verandert dat ideaal in een broos bouwwerk op lemen voeten. De maatregel die bedoeld was om rechtvaardigheid te creëren, kan dan zelf een bron van onrecht worden.
Dat risico is niet denkbeeldig. Een meerwaardebelasting raakt immers aan spaargeld, beleggingen en pensioenopbouw van gewone gezinnen. Wanneer de fiscus uitgaat van een theoretisch rendement dat in de praktijk niet wordt gehaald, betalen burgers belasting op inkomsten die ze nooit hebben ontvangen. Dat is precies de situatie die in Nederland tot massale protesten en rechtszaken leidde.
Van Duyse pleit er dan ook voor dat Jambon kiest voor een systeem dat aansluit bij de werkelijkheid. Alleen een heffing op daadwerkelijk gerealiseerde meerwaarden kan juridisch standhouden en maatschappelijk verdedigbaar blijven. Een forfaitaire benadering lijkt eenvoudig en brengt misschien sneller geld in het laatje, maar ze opent de deur naar jarenlange procedures en uiteindelijk dure compensaties.
Waarom dit dossier zo gevoelig ligt
De meerwaardebelasting is geen technische voetnoot in het fiscale landschap. Ze raakt aan een breder debat over hoe de lasten in België worden verdeeld. Voorstanders zien er een instrument in om vermogenswinsten, die vandaag vaak onbelast blijven, mee te laten bijdragen aan de financiering van collectieve voorzieningen. Tegenstanders vrezen dat een dergelijke heffing kapitaal wegjaagt en de spaarzin van burgers ondermijnt.
In dat spanningsveld is de juridische houdbaarheid geen detail, maar de kern van de zaak. Een belasting die sneuvelt voor de rechter levert geen extra inkomsten op, maar wel een politieke nederlaag en een administratieve puinhoop. De Nederlandse ervaring toont aan dat de gevolgen jarenlang doorwerken en dat de overheid uiteindelijk meer geld kwijtspeelt dan ze ophaalt.
Bovendien speelt het vertrouwen van de burger een cruciale rol. Wie het gevoel krijgt dat de fiscus werkt met fictieve cijfers, verliest de bereidheid om vrijwillig bij te dragen. Belastingheffing berust in de praktijk voor een groot deel op naleving en aanvaarding. Zodra die basis wegvalt, wordt handhaving duur en moeizaam.
Een oproep tot zorgvuldigheid
De boodschap van Van Duyse aan minister Jambon is er een van waakzaamheid. Hij vraagt niet om de meerwaardebelasting helemaal te laten varen, maar wel om ze zo vorm te geven dat ze bestand is tegen juridische toetsing. Dat betekent werken met werkelijke rendementen, duidelijke regels en voldoende overgangstermijnen voor bestaande spaarproducten.
De politieke druk om snel te handelen is groot. Begrotingstekorten en Europese verplichtingen zetten de regering onder spanning. Toch waarschuwt de auteur dat snelheid niet ten koste mag gaan van degelijkheid. Een overhaast ontworpen belasting kan jarenlater alsnog worden teruggedraaid, met rente en schadevergoedingen tot gevolg.
Het debat over de meerwaardebelasting is daarmee ook een test voor het fiscale beleid in bredere zin. Kan België een hervorming doorvoeren die rechtvaardig is én rechtsbestendig? Of herhaalt het de fouten die elders al tot een debacle hebben geleid? Het antwoord hangt af van de keuzes die de minister van Financiën de komende maanden maakt.
Van Duyse besluit zijn bijdrage met een dringende aanbeveling: leer van het verleden voordat het verleden zich herhaalt. De sterke schouders waarover zo graag wordt gesproken, mogen niet terechtkomen op lemen voeten. Een belasting die de rechtsstaat respecteert, is uiteindelijk de enige die standhoudt.




