Bijna drie op tien machines in Belgische fabrieken staan stil
De bezettingsgraad van de Belgische productiecapaciteit is gezakt naar het laagste peil sinds de coronacrisis. Bijna 30 procent van de machines staat stil.

De verzwakking van de Belgische industrie zet zich in snel tempo door. De bezettingsgraad van de productiecapaciteit in de fabrieken is gezakt naar het laagste niveau sinds het begin van de coronacrisis. Dat betekent dat bijna drie op de tien machines in de Belgische industrie momenteel stil staan.
De cijfers werden woensdag bekendgemaakt en kregen weerklank in de economische pers. Het gaat om een indicator die aangeeft welk deel van de beschikbare productiecapaciteit daadwerkelijk wordt benut. Een dalende bezettingsgraad wijst erop dat bedrijven minder produceren dan ze technisch aankunnen, vaak omdat de vraag naar hun producten terugloopt.
Wat de bezettingsgraad precies meet
De bezettingsgraad is een graadmeter voor de mate waarin een bedrijf of een sector zijn machinepark en productie-installaties benut. Wanneer de vraag hoog is, draaien fabrieken vaak op volle capaciteit en ligt de bezettingsgraad dicht bij het maximum. Zodra orders wegvallen, worden productielijnen stilgelegd of in deeltijd gebruikt, en zakt dat percentage.
Een daling tot het laagste punt sinds de coronacrisis is daarom een belangrijk signaal. Tijdens de coronacrisis werden tal van fabrieken tijdelijk gesloten of op een lager pitje gezet door de gezondheidsmaatregelen en de verstoorde toeleveringsketens. Dat de bezettingsgraad nu opnieuw dat niveau benadert, wijst op een structurele verzwakking van de industriële activiteit.
Voor de bredere economie is dat geen detail. De industrie is goed voor een aanzienlijk deel van de Belgische toegevoegde waarde en werkgelegenheid, en ze is sterk verweven met de logistieke sector, de toeleveranciers en de dienstenbedrijven die eraan gelieerd zijn. Als machines stilvallen, heeft dat gevolgen die verder reiken dan de fabriekspoort.
Waarom de industrie onder druk staat
De zwakte van de Belgische maakindustrie past in een breder Europees beeld. De voorbije jaren kregen industriële bedrijven te maken met een opeenvolging van moeilijkheden: de nasleep van de pandemie, hoge energieprijzen, gestegen rentevoeten en een zwakke vraag uit belangrijke afzetmarkten.
Voor energie-intensieve sectoren zoals de chemie, de metaalverwerking en de productie van bouwmaterialen wegen de energiekosten zwaar door. Wanneer de concurrentiepositie ten opzichte van regio's met goedkopere energie onder druk komt, verplaatsen bedrijven investeringen of schroeven ze hun productie terug. Dat vertaalt zich rechtstreeks in een lagere benutting van de bestaande installaties.
Daarnaast speelt de internationale conjunctuur mee. België is een open economie die sterk afhankelijk is van de export. Wanneer de vraag in buurlanden en op verre markten afneemt, voelen Belgische producenten dat snel. Ook de onzekerheid rond handelsbarrières en de competitiviteit van de Europese industrie ten opzichte van andere werelddelen weegt op de investeringsbereidheid.
Gevolgen voor werk en investeringen
Een lage bezettingsgraad heeft doorgaans een vertraagd effect op de werkgelegenheid. Bedrijven die hun capaciteit niet volledig benutten, stellen vacatures uit of kiezen voor tijdelijke werkloosheid in plaats van vaste aanwervingen. Op langere termijn kan een aanhoudend lage benutting ook de investeringen afremmen: waarom nieuwe machines aankopen als de bestaande niet volledig draaien?
Dat maakt de huidige evolutie bijzonder aandachtig te volgen. Een korte dip kan wijzen op een tijdelijke vraaguitval, maar een daling tot het laagste peil in jaren roept de vraag op of de Belgische industrie met een dieperliggend probleem kampt. Economen kijken daarbij niet alleen naar de bezettingsgraad, maar ook naar de orderportefeuille, de exportcijfers en het producentenvertrouwen.
Voor werknemers en vakbonden is de indicator een reden tot waakzaamheid. Zij volgen de cijfers op de voet omdat ze een vroege aanwijzing kunnen zijn voor herstructureringen. Voor beleidsmakers is het een argument om na te denken over maatregelen die de competitiviteit van de industrie ondersteunen, van energieprijzen tot vergunningsprocedures en investeringsstimuli.
Bijna 30 procent van de machines staat stil: dat is niet alleen een conjunctureel signaal, maar ook een uitdaging voor het industriële weefsel.
De komende maanden zullen uitwijzen of de bezettingsgraad zich stabiliseert of verder wegzakt. Veel hangt af van de vraag uit het buitenland en van de mate waarin bedrijven erin slagen hun kosten, en dan vooral de energiefactuur, onder controle te houden. Duidelijk is alvast dat de Belgische fabrieken vandaag minder draaien dan op elk moment sinds het uitbreken van de coronacrisis.




