Werkzaamheid van mensen zonder EU-nationaliteit in België laagst van hele EU
België haalt maar 51,6 procent werkzaamheid bij mensen met een niet-EU-nationaliteit, het laagste cijfer van alle EU-landen. Adviseur Anna Gaik ziet een gebrek aan opvolging.

- België heeft met 51,6 procent de laagste werkzaamheid van alle EU-landen bij mensen met een niet-EU-nationaliteit.
- Zelfstandig adviseur Anna Gaik wijst erop dat niemand echt controleert of trajecten naar werk ook slagen.
- Over concrete bijsturingen of nieuwe maatregelen is nog niets bekend.
Van alle lidstaten van de Europese Unie doet België het het slechtst als het gaat om de tewerkstelling van mensen die van buiten de EU komen. Slechts 51,6 procent van hen heeft werk. Dat maakt van België de hekkensluiter binnen de Unie. Zelfstandig adviseur Anna Gaik plaatst in een opiniebijdrage vraagtekens bij de manier waarop dat cijfer wordt aangepakt: iedereen zegt wel dat mensen zoals zij aan de slag moeten, maar niemand gaat na of dat ook effectief gebeurt.
Daarmee raakt de kwestie aan een breder debat over integratie, arbeidsmarkt en de rol van de overheid. De vaststelling is op zich niet nieuw, maar het feit dat België onderaan de Europese ranglijst staat, maakt de kloof met de andere lidstaten zichtbaar. Over de precieze oorzaken en over eventuele maatregelen die daaruit volgen, is nog niets beslist.
Waarom blijft de werkzaamheid bij mensen zonder EU-nationaliteit zo laag in België?
De cijfers alleen zeggen weinig over de redenen. Wat wel vaststaat, is dat de inspanningen om mensen met een niet-EU-nationaliteit aan werk te helpen, versnipperd verlopen. Er bestaan trajecten bij de gewestelijke diensten voor arbeidsbemiddeling, bij gemeenten en bij allerlei organisaties die inburgering en tewerkstelling begeleiden. Net omdat zoveel instanties betrokken zijn, is het lastig om te meten welk traject nu echt tot een job leidt.
Dat is precies het punt dat Gaik maakt. De ambitie is groot en wordt breed uitgedragen, maar de opvolging ontbreekt. Niemand controleert systematisch of iemand die een traject heeft doorlopen, effectief aan het werk is geraakt en daar ook blijft. Zonder die terugkoppeling blijft het beleid sturen op intenties in plaats van op resultaten.
Daar komt bij dat werkzaamheid niet hetzelfde is als het vinden van een eerste job. Wie na een eerste contract weer uitstroomt, verdwijnt vaak uit het zicht van de begeleidende instanties. Een duurzame tewerkstelling vraagt dus om opvolging op langere termijn, en net daar knelt het volgens de analyse.
Wie ondervindt daar het meest de gevolgen van?
In de eerste plaats de betrokkenen zelf. Wie van buiten de EU naar België komt, botst vaker op drempels die met taal, erkenning van diploma's of ontbrekende netwerken te maken hebben. Als begeleiding daar niet op inspeelt, blijft een job buiten bereik, ook al is de bereidheid om te werken groot.
Ook werkgevers hebben er belang bij. Vacatures die lang openblijven, kosten geld en tijd. Voor kmo's die met een kleine personeelsploeg werken, weegt dat zwaar door. Als er wel kandidaten zijn maar de weg ernaartoe te omslachtig is, haken bedrijven af.
En uiteindelijk is er de samenleving als geheel. Een lage werkzaamheid betekent minder inkomsten uit arbeid en meer druk op de sociale zekerheid en op het welzijnsbeleid. Het is dan ook logisch dat dit thema zowel in het justitiële als in het onderwijs- en welzijnsdebat terugkomt: de oorzaken liggen deels buiten de arbeidsmarkt zelf.
Wat gebeurt er nu concreet met deze vaststelling?
Er is nog geen concreet plan aangekondigd om het cijfer op te krikken. Uit de bijdrage blijkt vooral een oproep om de opvolging ernstig te nemen, niet een uitgewerkt voorstel met doelstellingen of termijnen. Of er een monitoringsysteem komt dat de doorstroming naar werk systematisch meet, is voorlopig niet bekend.
Wat wel duidelijk is: de vergelijking met andere EU-landen maakt van dit dossier een politiek gevoelig punt. Zolang België onderaan blijft staan, zal de vraag terugkeren waarom de inspanningen niet hetzelfde rendement opleveren als elders. Een antwoord daarop vergt cijfers over wat werkt en wat niet, en precies die ontbreken vandaag.
Veelgestelde vragen over de werkzaamheid van mensen met een niet-EU-nationaliteit
Wat betekent werkzaamheid precies?
Werkzaamheid duidt op het aandeel van een bepaalde groep dat effectief een baan heeft. Het is dus geen werkloosheidscijfer: wie niet werkt en ook niet actief werk zoekt, zit niet in het werkloosheidscijfer maar wel in het werkzaamheidscijfer. Daardoor geeft deze maat een vollediger beeld van hoeveel mensen in een groep daadwerkelijk aan het werk zijn.
Waarom vergelijkt men met andere EU-landen?
Omdat alle lidstaten volgens dezelfde methode rapporteren, worden onderlinge verschillen zichtbaar. Zo'n vergelijking zegt niet alles over het beleid van een land, want factoren als de samenstelling van de bevolking en de aard van de arbeidsmarkt spelen mee. Toch maakt ze duidelijk dat België in dit dossier niet mee is met de rest, en dat is een signaal dat om uitleg vraagt.
Wat kunnen gemeenten of bedrijven zelf doen?
Zij kunnen vooral inzetten op wat meetbaar is: duidelijke afspraken over begeleiding, opvolging na de eerste maanden en een eerlijke erkenning van eerder verworven competenties. Dat vergt samenwerking tussen de arbeidsbemiddeling, het lokale bestuur en de werkgever. Of zulke initiatieven op grote schaal worden uitgerold, is nog niet beslist.




