Vlaams Journaal
Opinie

Opinie: publieke hufterigheid gedijt niet in een leegte

Een omgestoten stoel en een man in een pak: Bieke Purnelle legt de link met Elon Musk en stelt de vraag hoe burgers moeten omgaan met tolerantie voor onbeschofte macht.

Opinie: publieke hufterigheid gedijt niet in een leegte

Een man in een pak stoot een stoel om en loopt door. Het is een klein tafereel, maar volgens Bieke Purnelle zegt het iets over een groter patroon. In haar opiniebijdrage koppelt ze de scène aan de figuur van Elon Musk en stelt ze de vraag die veel burgers bezighoudt: hoe moet je als gewone burger aankijken tegen een overheid die zoveel onbeschofte en onbegrensde macht blijft tolereren?

De vaststelling van Purnelle is dat publieke hufterigheid niet ontstaat in een leegte. Ze bestaat niet in het ledige, maar gedijt in een omgeving die ze toelaat, vergoelijkt of zelfs beloont. Wie een stoel omstoot zonder zich om te draaien, rekent erop dat niemand iets zal zeggen. Dat vertrouwen is niet aangeboren; het is aangeleerd door een context waarin dergelijk gedrag zelden gevolgen heeft.

De auteur verbindt dat inzicht met de vraag naar politieke en economische macht. Ze noemt Elon Musk als herkenbaar voorbeeld van een figuur wiens optreden vaak als onbeschaamd wordt ervaren, en vraagt zich af waarom de samenleving daar zo weinig weerwerk tegen biedt. De kern van haar betoog is niet zozeer een aanklacht tegen één persoon, maar een analyse van de ruimte die zulk gedrag krijgt.

Van omgestoten stoel naar publiek debat

Het beeld van de omgestoten stoel werkt omdat het alledaags is. Iedereen heeft wel eens iemand meegemaakt die zich in een publieke ruimte gedraagt alsof de gevolgen voor anderen niet bestaan. Meestal blijft het bij ergernis, een blik, een zucht. Zelden volgt er een reactie die het gedrag echt adresseert. Precies daar zit volgens Purnelle het probleem: de stilte rond zulke momenten is zelf een signaal.

Ze breidt die logica uit naar het publieke leven. Als kleine vormen van onbeschoftheid al zonder gevolg blijven, wat gebeurt er dan wanneer de macht groter is en de gevolgen ingrijpender? De auteur schetst een lijn van de man in het pak naar de machtige figuren die het nieuws domineren. Het ene is een symptoom, het andere de structurele variant van hetzelfde verschijnsel.

Daarbij wijst ze op de rol van de overheid. Burgers verwachten dat de overheid grenzen bewaakt, normen handhaaft en optreedt wanneer gedrag de publieke ruimte schaadt. Wanneer die overheid echter een indruk wekt van eindeloze tolerantie tegenover onbeschofte macht, brokkelt het vertrouwen af. De vraag die Purnelle opwerpt, is dan ook niet alleen moreel maar ook democratisch van aard.

Waarom tolerantie voor macht zo moeilijk te begrenzen is

Het betoog raakt aan een breder debat over de verhouding tussen macht en verantwoordelijkheid. Machtige actoren beschikken over middelen die gewone burgers niet hebben: juridische bijstand, communicatiediensten, toegang tot besluitvormers. Daardoor wordt het voor hen gemakkelijker om grenzen te verleggen zonder dat daar direct een prijs tegenover staat. Wat voor een gewone burger een boete of een reprimande oplevert, kan voor een machtige figuur blijven bij een korte mediastorm.

Purnelle suggereert dat de overheid daar onvoldoende tegenover stelt. Ze spreekt van een bodemloze tolerantie: een houding waarbij steeds meer door de vingers wordt gezien, zonder dat duidelijk wordt waar de grens dan wel ligt. Dat creëert een gevoel van ongelijkheid. Burgers die zich aan de regels houden, zien dat anderen dat niet hoeven te doen en daar nauwelijks iets voor betalen.

De keerzijde is dat de roep om harder optreden ook risico's inhoudt. Wie pleit voor strengere normen, moet nadenken over wie die normen vastlegt en toepast. De opinie van Purnelle is dan ook geen pleidooi voor willekeur, maar een vraag naar een duidelijk kader. Ze benadrukt dat publieke hufterigheid alleen kan voortbestaan wanneer er geen gedeelde verwachting is van wat wel en niet aanvaardbaar is.

Wat burgers zelf kunnen doen

De auteur laat de verantwoordelijkheid niet uitsluitend bij de overheid. Ook burgers spelen een rol, al was het maar door niet te zwijgen. Een samenleving die onbeschoftheid consequent doorlaat, leert haar leden dat het geen kwaad kan. Omgekeerd kan een samenleving die kleine signalen serieus neemt, voorkomen dat ze uitgroeien tot een gewoonte.

Dat betekent niet dat elke omgestoten stoel een nationale kwestie moet worden. Het gaat om de houding erachter: het besef dat publieke ruimte gedeeld is en dat gedrag gevolgen heeft voor anderen. Purnelle pleit voor een publiek debat waarin die verwachting opnieuw wordt uitgesproken, in plaats van stilzwijgend te worden opgegeven.

Haar bijdrage is uiteindelijk een oproep om de vraag naar macht en fatsoen niet weg te schuiven. De man in het pak, de stoel op de grond en de associatie met Elon Musk zijn voor haar geen losse anekdotes, maar aanwijzingen van een breder patroon. Zolang de overheid daar geen antwoord op formuleert, blijft de indruk bestaan dat onbeschoftheid loont.

Gerelateerd nieuws