Onderzoek: al tien minuten AI-gebruik knabbelt aan concentratie en doorzettingsvermogen
Proeven met ruim 1.200 deelnemers tonen dat wie AI gebruikt sneller werkt, maar opgeeft zodra de tool wegvalt. Onderzoekers pleiten voor AI als mentor in plaats van antwoordenmachine.

Zelfs een korte sessie met een AI-chatbot kan het doorzettingsvermogen en de concentratie aantasten bij taken die inspanning vragen. Dat blijkt uit recent onderzoek waarbij wetenschappers van onder meer MIT, Oxford, UCLA en Carnegie Mellon betrokken waren. De onderzoekers voerden gerandomiseerde proeven uit met 1.222 deelnemers, verdeeld over drie scenario's.
De kern van de bevinding: de snelle bevrediging die AI biedt, maakt handmatig problemen oplossen al gauw vervelend en traag. Daardoor verdwijnt de zogenoemde productieve worsteling, het zoekproces dat volgens de onderzoekers net nodig is voor cognitieve groei en betere prestaties.
Drie proeven, eenzelfde patroon
In een eerste proef kregen 354 deelnemers breukopgaven voorgeschoteld. Wie toegang had tot ChatGPT, werkte in het begin vlotter. Zodra de tool echter werd weggenomen, zakten de nauwkeurigheid en het aantal afgewerkte opdrachten fors weg.
Een tweede, grotere groep van 667 mensen liet vergelijkbare resultaten zien. Deelnemers die op AI hadden kunnen rekenen, staakten hun taak vaker of maakten opvallende fouten nadat de ondersteuning verdween. De groep die van bij het begin zonder AI werkte, hield beter vol en boekte meer succes.
Een derde test met 201 deelnemers, die een leesbegripsopgave in de stijl van de SAT moesten maken, bevestigde het patroon. Het wegvallen van de AI leidde tot een duidelijke terugval, zowel in correctheid als in het vermogen om door te zetten.
| Proef | Deelnemers | Opvallendste vaststelling |
|---|---|---|
| Breukopgaven | 354 | Sneller met AI, sterke daling in nauwkeurigheid en voltooiing zonder de tool |
| Uitgebreide taakproef | 667 | Meer opgaves en fouten na wegvallen van AI; groep zonder AI hield vol |
| Leesbegrip in SAT-stijl | 201 | Terugval in correctheid én doorzettingsvermogen |
Bezorgdheid over cognitieve achteruitgang
Christian, fellow bij het Center for Human-Compatible AI van UC Berkeley, ziet in de resultaten een bevestiging van een groeiende intuïtie dat AI het denkvermogen kan uithollen. De tools zijn ontworpen om nuttig te zijn, maar bieden volgens hem vaak een vorm van hulp die menselijke vaardigheden uiteindelijk schaadt.
Door de inspanning om zelf een antwoord te vinden over te slaan, verliezen gebruikers mentale fitheid en het enthousiasme dat vaak ontstaat bij grondig onderzoek. Die waarschuwing klinkt ook breder in de sector: verschillende toonaangevende figuren binnen de AI-wereld hebben al toegegeven dat het delegeren van taken aan bots de beheersing van een onderwerp kan ondermijnen.
Niet het juiste antwoord, maar de weg ernaartoe bepaalt of iemand een vaardigheid echt onder de knie krijgt.
Van antwoordmachine naar mentor
Om de neerwaartse spiraal te keren, pleit Christian voor een andere rol voor AI. In plaats van meteen een kant-en-klaar antwoord te geven, zou een systeem moeten werken als een leerzame mentor die gebruikers begeleidt bij het zelf vinden van de oplossing. Het doel moet zijn menselijke intelligentie te versterken in plaats van te vervangen.
Zijn grootste zorg gaat uit naar de wetenschappelijke wereld. Als onderzoekers te veel op chatbots vertrouwen, dreigen eigenschappen die een goede onderzoeker kenmerken verloren te gaan, zoals diep in data duiken en samenwerken in teamverband. Die trend vormt volgens hem een bedreiging voor de basis van menselijke expertise op alle niveaus, van basisschoolleerlingen tot specialisten met wereldfaam.
De bevindingen sluiten aan bij een breder debat over de plaats van AI in onderwijs en werk. Scholen en werkgevers zoeken intussen naar manieren om de voordelen van de technologie te benutten zonder dat gebruikers de vaardigheid verliezen om zelfstandig te redeneren. De onderzoekers benadrukken dat daarbij niet alleen naar snelheid en output moet worden gekeken, maar ook naar wat iemand zonder hulpmiddelen nog aankan.




