Oncoloog: 37 procent van de kankergevallen is te voorkomen
Oncoloog Philippe Westerlinck: ongeveer 37 procent van de kankergevallen is te voorkomen. Roken, alcohol en nachtwerk spelen een rol, maar preventie is geen garantie.

Oncoloog Philippe Westerlinck benadrukt dat kanker niet louter een kwestie van pech is. Volgens hem is ongeveer 37 procent van alle kankergevallen te voorkomen. Tegelijkertijd blijft de ziekte deels een kwestie van toeval, wat betekent dat een gezonde levensstijl geen absolute garantie biedt. In een analyse van de risicofactoren wijst hij op het belang van bewustwording, maar ook op de grenzen van wat een individu zelf in de hand heeft.
Kernpunten
- Ongeveer 37 procent van de kankergevallen is vermijdbaar door een gezondere levensstijl en gerichte preventie.
- Roken blijft de belangrijkste vermijdbare oorzaak, gevolgd door alcohol, overgewicht, weinig beweging en voeding.
- Nachtwerk is een onderschatte risicofactor die het biologische ritme verstoort.
- Leeftijd en erfelijke aanleg blijven buiten iemands controle; preventie is een kans, geen garantie.
De specialist vergelijkt het ontstaan van kanker met een loterij. Cellen delen zich voortdurend en daarbij kunnen fouten in het DNA ontstaan. Soms herstelt het lichaam die fouten, maar niet altijd. Wanneer zo'n fout zich opstapelt, kan een kwaadaardige tumor ontstaan. Dat verklaart waarom ook mensen met een gezonde levensstijl de ziekte kunnen krijgen. Toch betekent dat niet dat preventie zinloos is: meer dan een derde van de gevallen is vermijdbaar.
Wat we zelf in de hand hebben
Bij de vermijdbare gevallen spelen levensstijlfactoren een hoofdrol. Roken blijft de belangrijkste oorzaak van kanker, gevolgd door overmatig alcoholgebruik, overgewicht en een gebrek aan lichaamsbeweging. Ook voeding speelt een rol: te weinig groenten en fruit, te veel bewerkt vlees en te weinig vezels verhogen het risico. Daarnaast wijst de oncoloog op overmatige blootstelling aan uv-straling, zowel door de zon als in zonnebanken.
Preventie is volgens hem geen kwestie van één grote ingreep, maar van een optelsom van kleine keuzes. Stoppen met roken levert op korte termijn al winst op. Minder alcohol drinken, voldoende bewegen en een gezond gewicht nastreven verlagen het risico op meerdere kankersoorten tegelijk. Ook deelname aan bevolkingsonderzoeken, zoals voor borst-, baarmoederhals- en darmkanker, kan levens redden doordat tumoren in een vroeg stadium worden opgespoord.
Waarom roken prioriteit nummer één blijft
Roken is veruit de grootste vermijdbare oorzaak van kanker. Tabaksrook bevat talrijke kankerverwekkende stoffen die rechtstreeks in aanraking komen met longen, keel, mond en blaas. Stoppen met roken verlaagt het risico geleidelijk, ook al duurt het jaren voordat het risico op longkanker daalt. Voor wie niet rookt, is vermijden van passief roken de belangrijkste stap.
Voeding en beweging: kleine aanpassingen, meetbaar effect
Een dieet rijk aan groenten, fruit en vezels en arm aan bewerkt vlees verlaagt het risico op darmkanker. Regelmatige lichaamsbeweging helpt niet alleen om een gezond gewicht te behouden, maar heeft ook een zelfstandig beschermend effect op verschillende kankersoorten. De oncoloog benadrukt dat het niet gaat om radicale veranderingen, maar om vol te houden gewoonten.
UV-straling: zon en zonnebank
Overmatige blootstelling aan uv-straling beschadigt het DNA in huidcellen en verhoogt het risico op huidkanker, waaronder het melanoom. Bescherming met kleding, zonnecrème en het vermijden van de felle middagzon zijn eenvoudige maatregelen. Zonnebanken worden afgeraden omdat ze een geconcentreerde dosis uv-straling afgeven.
Nachtwerk als onderschatte risicofactor
Een factor die volgens Westerlinck nog te weinig bekend is, is nachtwerk. Mensen die regelmatig 's nachts werken, lopen een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker. De verklaring ligt bij de verstoring van het biologische ritme. Het lichaam stelt zich in op een dag-nachtcyclus, en wanneer die cyclus herhaaldelijk wordt doorbroken, raakt de productie van hormonen en de werking van het immuunsysteem ontregeld. Dat kan op lange termijn schadelijke gevolgen hebben.
Nachtwerk is niet voor iedereen te vermijden. In de zorg, de horeca, de logistiek en de industrie zijn ploegenroosters vaak noodzakelijk. Toch pleit de oncoloog voor meer bewustzijn bij werkgevers en werknemers. Een regelmatiger rooster, voldoende hersteltijd en aandacht voor slaapkwaliteit kunnen de belasting beperken. Ook het beperken van langdurige blootstelling aan fel licht tijdens de nachtshift kan helpen om het ritme minder te verstoren.
Wat is het biologische ritme?
Het biologische ritme, ook wel de circadiane klok genoemd, reguleert onder meer de slaap-waakcyclus, de hormoonproductie en de celdeling. Wanneer iemand herhaaldelijk tegen dit ritme in leeft, raakt die klok ontregeld. Dat kan leiden tot een verhoogde productie van bepaalde hormonen en een verzwakte afweer, wat op lange termijn het kankerrisico kan verhogen.
Praktische maatregelen voor ploegarbeiders
- Probeer een zo regelmatig mogelijk rooster aan te houden en wissel niet te vaak tussen dag- en nachtdiensten.
- Zorg voor voldoende hersteltijd na een nachtshift en bescherm de slaapkwaliteit (donkere, koele slaapkamer).
- Beperk fel licht tijdens de nachtshift waar mogelijk, bijvoorbeeld door dimbaar licht of een aangepaste lichtkleur.
- Overleg met de werkgever over een gezond rooster en preventieve maatregelen.
Wat buiten onze controle ligt
Naast vermijdbare factoren zijn er ook risico's die niemand zelf kiest. Leeftijd is de belangrijkste: hoe ouder we worden, hoe meer celdelingen plaatsvinden en hoe groter de kans op fouten. Ook erfelijke aanleg speelt een rol. Sommige mensen dragen genvarianten die het risico op bepaalde kankers aanzienlijk verhogen. Daarnaast kunnen omgevingsfactoren zoals luchtvervuiling of blootstelling aan bepaalde stoffen op het werk bijdragen, vaak zonder dat iemand daar invloed op heeft.
De oncoloog wil dan ook vermijden dat patiënten de schuld bij zichzelf leggen. Kanker krijgen is geen bewijs van een slechte levensstijl. De ziekte treft ook mensen die nooit gerookt hebben, matig drinken en elke dag bewegen. Het is belangrijk om die nuance te bewaren, zowel in de publieke discussie als in de spreekkamer. Preventie is een kans, geen garantie, en een diagnose is geen verwijt.
Van kennis naar beleid
Volgens de specialist is preventie niet alleen een individuele verantwoordelijkheid. Overheden en werkgevers hebben een rol in het creëren van een omgeving die gezonde keuzes gemakkelijker maakt. Denk aan rookvrije zones, een prijsbeleid dat alcohol en tabak ontmoedigt, en campagnes die mensen bewust maken van de gevaren van overmatige zonblootstelling. Ook op de werkvloer kan meer rekening worden gehouden met de gezondheid van ploegarbeiders.
Daarnaast pleit hij voor blijvende investeringen in onderzoek naar vroege opsporing en behandeling. Hoe eerder een tumor wordt gevonden, hoe groter de kans op een succesvolle behandeling. Bevolkingsonderzoeken en nieuwe technieken kunnen daarbij een verschil maken. Tegelijk blijft de boodschap dat voorkomen beter is dan genezen, zonder de realiteit te verdoezelen dat niet alle gevallen te vermijden zijn.
De kern van zijn verhaal is tweeledig: kanker is deels een loterij, maar de kansen zijn niet volledig vastgelegd. Wie stopt met roken, matig omgaat met alcohol, voldoende beweegt en de huid beschermt, verlaagt het risico. Wie daarnaast oog heeft voor minder bekende factoren zoals nachtwerk, kan de blootstelling beperken. Zo blijft 37 procent een cijfer dat hoop en verantwoordelijkheid combineert, eerder dan een schuldvraag.




