Arnon Grunberg over druk om partij te kiezen: 'Het liefst hoor ik nergens bij
In zijn nieuwe roman botst een Duitse zionist met een pro-Palestijnse activiste en een Israëlische ex-militair. Grunberg hekelt de maatschappelijke dwang om in conflicten een kant te kiezen.

De Nederlandse auteur Arnon Grunberg heeft in zijn nieuwste roman drie sterk uiteenlopende figuren samengebracht: een Duitse zionist, een pro-Palestijnse activiste en een Israëlische ex-militair. Dat meerstemmige perspectief is fictie, maar het is precies wat Grunberg in het echte debat soms ziet ontbreken. In een gesprek met De Tijd zegt hij dat de samenleving mensen vaak dwingt om in een conflict de juiste kant te kiezen, en dat hij die druk niet gezond vindt.
De roman vertrekt vanuit personages die elk een eigen, onverzoenlijke kijk op hetzelfde conflict meedragen. Door hen naast elkaar te plaatsen, maakt Grunberg ruimte voor tegenstrijdige overtuigingen zonder dat één stem automatisch de bovenhand haalt. Die literaire keuze contrasteert met het publieke debat, waar snelle stellingnames en duidelijke kampkeuzes vaak de norm zijn.
Een meerstemmigheid die de werkelijkheid soms mist
Grunberg omschrijft zijn werkwijze als een poging om verschillende waarheden naast elkaar te laten bestaan. Personages krijgen de ruimte om te twijfelen, zichzelf tegen te spreken en fouten te maken. Dat is volgens hem iets anders dan neutraliteit: het is een vorm van nauwkeurigheid, omdat de werkelijkheid zelden in één helder kamp past.
De auteur plaatst daarmee een kanttekening bij de manier waarop over grote conflicten wordt gesproken. Wie zich uitspreekt, wordt vaak meteen ingedeeld bij een van de partijen. Wie dat weigert, riskeert argwaan of verwijten. Grunberg lijkt die reflex te willen doorbreken door net de stemmen te laten horen die in het publieke gesprek moeilijk naast elkaar kunnen bestaan.
Zijn uitspraak dat hij het liefst nergens bij hoort, kadert in die houding. Ze is geen afwijzing van betrokkenheid, maar een pleidooi voor een positie van waaruit je naar meerdere kanten kunt kijken zonder je meteen te binden aan een van hen.
Literatuur als plek voor tegenstrijdigheid
De keuze voor fictie is niet toevallig. In een roman kunnen personages standpunten verdedigen die elkaar uitsluiten, zonder dat de auteur hen hoeft te veroordelen of vrij te pleiten. Dat maakt het genre volgens Grunberg bij uitstek geschikt om de complexiteit van een conflict te verkennen. De lezer krijgt geen eindoordeel, maar een reeks perspectieven die samen een beeld geven van de spanningen.
Die aanpak sluit aan bij een bredere traditie in de literatuur, waarin schrijvers morele vragen verkennen via personages die niet altijd sympathiek of consistent zijn. Het resultaat is geen handleiding voor het juiste standpunt, maar een uitnodiging om de eigen overtuigingen tegen het licht te houden.
Voor lezers betekent dat een actieve rol: wie de roman leest, moet zelf wegen welke stem het meeste gewicht krijgt. Precies die inspanning is wat literatuur volgens de auteur waardevol maakt in een tijd van snelle meningen.
Een debat dat om nuance vraagt
De roman verschijnt in een periode waarin discussies over het Midden-Oosten ook in België en Nederland hoog oplopen. Universiteiten, culturele instellingen en media zoeken naar manieren om ruimte te geven aan verschillende stemmen zonder dat het gesprek vastloopt in wederzijdse beschuldigingen. Grunbergs pleidooi voor meerstemmigheid sluit aan bij die zoektocht, al maakt hij duidelijk dat hij geen oplossing presenteert.
Zijn positie roept ook vragen op. Kan een auteur zich werkelijk buiten de kampen plaatsen, of is elke tekst onvermijdelijk een stellingname? En hoe verhoudt de vrijheid van de fictie zich tot de verantwoordelijkheid van een schrijver die publiekelijk spreekt over een brandend conflict? Dat zijn vragen waarop de roman zelf geen sluitend antwoord geeft.
Wat vaststaat, is dat Grunberg de confrontatie tussen tegengestelde overtuigingen niet uit de weg gaat. Door zijn personages ernstig te nemen, ook wanneer ze tegenstrijdig zijn, houdt hij een spiegel voor aan een samenleving die graag snel partij kiest. Of dat de lezer overtuigt, laat hij aan hen.




